La Union Idi ken Ita

Nabangon ti La Union manipud iti siam nga ili ti Pangasinan ken tallo manipud Ilocos agraman purpurok ti akindaya a Pais del Igorotes iti Cordillera. Pormal a nabuangay babaen ti maysa a Royal Decree nga impaulog ni Queen Isabela ti España idi Abril 18, 1854. Panagkaykaysa dagiti ili manipud iti nadumaduma a probinsia ti kayat a sawen ti nagan a La Union. Nakita dagiti Kastila a nangsakup iti pagiliantayo ti maysa a dumurdur-asen a komunidad idi dimtengda iti La Union idi 1572. Maysa idin ti lugar a kas napigsa a sentro ti panagtagilako, aglalo iti balitok para kadagiti Hapones ken Insik a negosiante. Dagiti Augustiniano ti immuna a misionero a nangbangon kadagiti ili iti igid ti baybay ken namagbalin kadagiti agindeg a Kristiano. Nagbalin ti rehion a kas pagpuestoan dagiti dimteng a Kastila a mangbukibok a siaagum kadagiti minas a balitok iti kabambantayan. Idi 1616, pinadas ni Andres Malong nga agawen ti La Union manipud kadagiti Kastila ngem naparmek idi agangay iti Agoo. Iti tartaraudi ti 1700, nagdappat dagiti nasalukag nga Ilokano iti rehion tapno agbirokda iti nalanglangto a pagaraban ket nagangayanna, nagbalinda a kaaduan nga agnaed ditoy.

MODERNO A LA UNION

Iti agdama, “ubing” pay ti La Union no idilig kadagiti laklakay a probinsia a kas iti Pangasinan, Ilocos Sur, Ilocos Norte, Pampanga, Cebu, Cavite ken dadduma pay. Maysa daytoy a class-A, progresibo ken dumurdur-as a probinsia. Ipasingked ti 155 a tawennan (nabangon idi 1850) ti kinapudno ti sigud a parmata—maysa a probinsia a sipipinget nga agturong iti kappia, rang-ay ken idudur-as. Nangrugi laeng iti sangadosena nga ili ngem addaan itan iti 19 nga ili ken maysa a siudad. Dagiti walo a nainayon nga ili: Santol, San Gabriel, Bagulin, Burgos, Pugo, Tubao, Rosario ken Sudipen. Nupay madmadlaw a naparpardas ti irurukbos ti ekonomia kadagiti ili nga adda iti igid ti baybay, kumamkamakam metten dagiti adda iti kabambantayan. Dakkel la ketdi a nakatulongna iti nakapagsaknapen a moderno nga impraestraktura iti idudur-as itan daytoy a probinsia iti tay-ak ti agrikultura, komersio ken industria. Iti tartaraudi ti 1990, indeklara ti nasional a liderato a maysa ti La Union kadagiti 12 a rehional a sentro ti industria iti pagilian.


NABARA NGA AWIS TI APLAYA

Nanipud pay naituyang ti linteg militar (martial law) iti Filipinas idi 1972, ad-adda a dimmur-as ti La Union gapu iti komersio, isasarungkar dagiti negosiante ken panagtagilako manipud kadagiti kaarruba a probinsia. Kada ili, addaan iti aldaw ti tienda. Malaksid iti pagay ken tabako, agpatpatanor dagiti agindeg iti kapas, seda, niog, cacao, mangga ken natnateng. Adda sangsanga dagiti kangrunaan a banko ti komersio ken banko a pagideposituan iti San Fernando. Adda met rehional nga opisina ti Central Bank of the Philippines ditoy. Maguyguyugoy dagiti turista kadagiti makaay-ayo nga aplaya nangruna iti arinunos ti tunggal lawas. Ngarud, kasla nagtubo nga uong ti bilang dagiti napaadu a baro a pagpallailangan iti kadaratan nga aplaya iti nagbaetan ti Bauang ken San Fernando. Pudno a nakayawanen dagiti Filipino iti “beach fever.” Masarakan iti maysa a namayengmeng a turod ti Siudad ti San Fernando ti kakaisuna a botanical garden iti amianan ti Metro Manila. Dagiti dadduma a nangayed a disso a pagaayat a pagpasiaran dagiti turista isu ti Pindangan Ruins ken Poro Point iti akin-abagatan a paset ti siudad.